Blog

 

Hoe kan je ondanks stress en trauma de leiding nemen over je eigen leven?

 

Waarom bij en na Traumaverwerking synchronisatie

volgens Leadership Embodiment zo waardevol is

 

 Trauma werkt door in ons hele wezen, lichaam en geest. Hierbij ontstaan automatische en onbewuste gedragspatronen die ons  leven op kunnen duiken in juiste óf in de verkeerde context. Hoe werkt dit? Peter Levine, laat zien hoe trauma onze dierlijke overlevingsinstincten activeert: de vecht-, vlucht- en bevriezingsresponsen. Mensen weten niet zo goed hoe ze die uit moeten zetten, dieren wel.

Daniel Siegel wijst op de belangrijke rol van het impliciete geheugen, dat vol zit met automatische processen. Die helpen ons voortdurend om snel te reageren op vertrouwde situaties. Ons brein valt, zeker onder stress, terug op wat vroeger heeft gewerkt, ook als dit niet adaptief is. Oud gedrag gaat niet makkelijk weg, nieuw gedrag aanleren vraagt om oefening en herhaling.
Leadership Embodiment is zeer behulpzaam bij herkennen van oud en automatisch gedrag en het aanleren van nieuw (automatisch) gedrag En dat is goud waard voor mensen met stress en traumaklachten: nieuw effectief gedrag in te slijten dat past bij het huidige leven en niet bij het gevaar of situatie uit het verleden.

 

  •      I.            Hoe reageert de mens als dier – instincten actief bij gevaar

 Dieren in het wild raken niet getraumatiseerd
Peter Levine ontdekte dat dieren in het wild zelden getraumatiseerd raken. Een klein knaagdier, zoals een konijn wordt regelmatig bijna opgegeten, maar krijgt geen trauma. Peter Levine zag dat dieren na een aanval, de overlevingsenergie op een natuurlijke en instinctieve manier ontlaadden. Misschien heb je het wel eens gezien bij eenden die elkaar aanvliegen en daarna allebei hun veren opschudden om de energie weer kwijt te raken. Dieren hebben niet alleen de natuurlijke vlucht-, vecht- en bevriezingsinstincten, maar ontladen ook instinctmatig, door te schudden, te trillen of te rennen.

Dieren in gevangenschap en mensen raken wel getraumatiseerd
Mensen zijn ook dieren en we reageren met dezelfde vlucht- en vechtinstincten op gevaar. Als we bv in de auto zitten en worden aangereden, reageert ons lichaam bij wijze van spreken alsof we door een tijger worden aangevallen. Opeens willen we vluchten en zitten we gevangen in onze eigen auto. Die combinatie van vastzitten en willen vluchten kan een trauma veroorzaken.

Dus dieren in het wild raken niet getraumatiseerd, dieren in gevangenschap echter wel en mensen ook. Voor onze instincten werkt de complexe moderne en snelle wereld als een kooi waarin we onze instincten niet kunnen volgen. Als je baas je uitscheldt en je met ontslag bedreigt, wil je lijf er mogelijk vandoor of in de aanval. Deze impulsen onderdrukken we gelukkig succesvol, maar de stress blijft langer actief omdat we de natuurlijke ontlading onderdrukken.

Als vechten en vluchten niet kan
Trauma kan ontstaan als we willen vechten of vluchten maar we nergens heen kunnen. Dan komen we in een verlamming terecht, raakt ons zenuwstelsel overweldigd en kunnen we onze lichamelijke instincten niet voltooien. De revolutionair oude reacties van de tijger of het reptiel worden actief. Kennelijk verstoort dit de integratie in de hersenen. De mens en het dier werken niet meer goed samen.

Ons lichaam als ingang naar traumaverwerking: herstel van natuurlijke veerkracht
Wat het werk van Peter Levine dus vooral duidelijk maakt, is dat trauma in de eerste plaats ons lichaam beïnvloed en niet onze geest. Daarom helpt praten over ons trauma ook nauwelijks en moeten we onze lichaamsbeleving gebruiken om trauma te verwerken. Peter Levine laat gelukkig ook zien hoe toegankelijk de natuurlijke veerkracht van ons lijf is en hoe we de ervaring van veiligheid in ons lijf kunnen terugvinden. ‘Restoring Goodness’ [1]

 Triune Brain Theory

The Triune Brain Theory laat zien hoe in de opbouw en functie van ons brein de evolutie terug is te vinden.

Hoe meer we bedreigd worden, hoe sterker oude en instinctieve reacties actief worden.

Integratie en synchronisatie van evolutionair oude en nieuwe delen van ons brein is de gouden sleutel naar traumaverwerking, zelf-regulatie, en creativiteit.

 

II.            Ons geheugen is niet wat je denkt – de grote rol van het procedurele geheugen

 Impliciet en expliciet geheugen
Om beter te begrijpen wat trauma is, gaan we nu verder kijken naar ons geheugen. Ons geheugen bepaalt onze reacties nu op basis van ervaringen uit het verleden.

Expliciet geheugen
Wij hebben twee soorten van geheugen, het expliciete geheugen en het impliciete geheugen.

Als ik je vraag te vertellen wat je gisteren hebt meemaakt, kan je dit oproepen en er een verhaal over vertellen. Je vertelt bv over je werk, de vergadering die niet doorging. Dit is het expliciete of verhalende geheugen. Je plaatst je verhaal in volgorde in de tijd en je weet van jezelf dat je herinneringen ophaalt.

Impliciet geheugen
We gebruiken echter voortdurend een ander belangrijk geheugen, het impliciete geheugen. Als we op de fiets stappen, weten we onmiddellijk hoe we moeten fietsen. We hebben tijdens het fietsen niet het gevoel of het idee dat we ons iets herinneren. Maar ook als we boodschappen doen, gebruiken we dit procedurele geheugen, om alle handelingen uit te voeren. Zodat we onze aandacht vrij houden om de juiste keuzes te maken.

Impliciet geheugen actief in onze eerste 5 levensjaren
In de eerste 1.5 jaar tot 2 jaar. van ons leven hebben we alleen maar een procedurele geheugen. Als moeder thuiskomt en met veel liefde en warmte komt begroeten, leren we een schema voor liefdevol contact. Bij het geluid van de sleutel loopt het kind naar de deur. De armen gaan al omhoog om opgepakt te worden er is blijheid en een glimlach. Hier kunnen we ons later niets van herinneren.

Gezond automatisch gedrag
Maar als ons eigen kind naar ons toekomt, weten we precies wat we moeten doen, zonder nadenken. Glimlachen we, pakken het kind op, maken we grapjes, enz.

Kortom, we bewegen ons door ons leven op basis van enorm veel aangeleerd gedrag. We leren ontzettend veel over de wereld, en onze relaties met andere mensen, dat we ons nooit bewust zullen worden. Pas na een jaar of 5 begint de opbouw van ons expliciete geheugen goed vorm te krijgen.

Trauma en impliciet geheugen
Onze hersenen werken als een anticipatie machine. Een keer gebeten door een hond en we zijn ons hele leven voorzichtig met honden. En deze voorzichtigheid komt vanzelf opzetten als we een hond zien, ons lijf voelt opeens onprettig, een klein alarm gaat af, en er gaat meer aandacht naar de hond. Een fantastisch mechanisme, dat ons in de evolutie vaak heeft helpen overleven.

Voor altijd klaar voor gevaar uit het verleden…
Maar bij trauma werkt dit mechanisme te goed. Stel je bent gepest of school, uitgelachen. Nare periode geweest, meeste expliciete herinneringen zijn zelfs weggestopt of verdwenen. Maar als iemand in je buurt lacht krijg je een erg onprettig gevoel. Dat gevoel is erg dwingend, en wordt helemaal niet herkent als herinnering. Grote kans dat het wel je gedrag beïnvloed en beperkt.

Deze procedure die maakt dat je je onprettig voelt als iemand in je omgeving begint te lachen is niet zo makkelijk te veranderen. Er over praten dat je gepest bent, helpt misschien een beetje, maar de reactie op lachen gaat er niet van weg.

 

Automatisch gedrag sterk verbonden aan activiteit van ons lichaam

Dus, met Peter Levine hebben we al gezien dat trauma vooral aangrijpt op onze biologische functies.
Ook het impliciete geheugen is sterk aan ons lijf verbonden, zodat we reageren zonder te weten waarom. Om deze onbewuste programma’s te kunnen herschrijven, heeft het weinig zin om er over te praten. We moeten heel gericht onze overlevingsprogramma’s aanpassen door met ons lijf te werken.

 

De drie grootse misverstanden over traumaverwerking:
Trauma wordt vaak begrepen als een psychologisch probleem; het wordt als stoornis of pathologie beschreven en behandeld; het idee is dat de ontregeling van onze instincten en ander automatisch gedrag moeilijk is te veranderen.

  1. 1.      Trauma is een lichamelijk probleem

Trauma is in de eerste plaats een lichamelijk en geen psychologisch probleem. Of neutraler gesteld: een probleem van geest EN lichaam. Lichaam en geest werken minder geïntegreerd. Onze lichaamsbeleving  is de belangrijkste ingang naar traumaverwerking. Via onze lichaamsbeleving hebben we direct toegang tot de traumatische reactiepatronen en tot veiligheid en veerkracht, de bron van herstel. Onze lichaamsbeleving is de ingang naar herstel.  

  1. Trauma is een ontregeling van onze instincten

Trauma is een ontregeling van onze instinctieve levensfuncties en geen stoornis. Door de ontregeling werken ‘de mens’, ‘het zoogdier’ en ‘het reptiel’ niet meer goed samen. Dit geeft een heel divers patroon van lichamelijke en geestelijke problemen dat we beter niet kunnen pathologiseren omdat dit herstel in de weg zit. Door bewust te worden van de ontregeling, krijgen we zicht op herstel, en komt de verantwoordelijkheid voor verwerking in eigen hand.

 

  1. Het is moeilijk om uit je oude patronen te stappen

Het is helemaal niet zo moeilijk om uit een overlevingspatroon te stappen! We vallen echter snel terug op het oude gedrag. Een eenvoudige centreer oefening van een paar minuten haalt je uit oud gedrag. Omdat we snel terugvallen is een simpele, effectieve oefening goud waard, om gewoon, zo vaak als nodig uit een overlevingpatroon te stappen.

 

  1.   III.            Van traumaverwerking naar synchronisatie en integratie

 

Wat maakt de Leadership Embodiment oefeningen zo geschikt voor het aanleren van nieuw gedrag voor mensen met en zonder trauma? Om deze vraag in grote lijnen te beantwoorden is het verhelderd om naar de definitie van geest (mind) te kijken die Daniel Siegel heeft gegeven. Daniel Siegel, M.D. is o.a. bekend van zijn recente boek Mindsight dat is vertaald naar het Nederlands en uitgegeven onder de Engelse titel.

 

Daniel Siegel, professor in de psychiatrie,  ontdekte dat geen enkele wetenschapper een algemeen bruikbare werkomschrijving van de menselijke geest kan geven. Dat hiaat probeert hij op te vullen met onderstaande omschrijving::  “De menselijke geest is een belichaamd en relationeel proces dat de energie-en informatiestroom regelt”. [2]

Deze omschrijving onderstreept vier essentiële pijlers van het proces dat we onze ‘geest’ noemen. Juist trauma verstoort de integratie van deze gebieden. Vervreemding van het lichaam, verstoring van veilige relaties, en bovenal de energie regulatie van het lichaam die niet goed aansluit bij de informatieverwerking in ons hoofd.

 

Nadat een trauma voldoende is verwerkt, is het tijd om het gewone leven weer op te pakken. Onder stress vallen we echter snel terug in oud en automatisch gedrag. Daar moeten we snel uit weten te stappen. En zeker bij ontwikkelings-trauma heeft iemand soms nooit geleerd om lichaam en geest te richten op persoonlijk belangrijke doelen. Dan moeten we dus niet alleen snel uit disfunctioneel gedrag stappen, maar actief aan de slag nieuw gedrag aan te leren.

 

Ons lichaam en onze relaties met anderen moeten dus betrokken worden in het aanleren van nieuw en succesvol gedrag. Op die manier leren we hoe we onze doelen kunnen steunen met voldoende openheid van ons hart en voldoende energie en actiebereidheid uit ons lichaam. De eenvoudige en korte oefeningen van Leadership Embodiment zijn daarom zo waardevol om snel het evenwicht tussen lichaam en geest te herstellen. Dat is de enige manier om nieuw gedrag in te slijten.

 

Leadership Embodiment (LE) is dus een vorm van mindfulness in actie, ook onder druk. Het werkt dus met de ervaring, het proces, in het moment. Het brengt heel gericht de cognities: ‘wat is het dat ik wil bereiken’, synchroon met de warmte en compassie van het hartcentrum, en de energie en zelfvertrouwen uit het buikcentrum (hara).

 

Afsluitend

LE is dus een zeer goede aanvulling op Somatic Experiencing. LE helpt enorm om onszelf of onze cliënten meer grip te geven op de zelfregulatie in het dagelijks leven. Door een cliënt deze tools mee te geven worden persoonlijke doelen eerder bereikt. Door deze succeservaringen, neemt de tijd die iemand verkeert in pijnlijk en disfunctioneel gedrag af. En de tijd die iemand doorbrengt in nieuw en beter geïntegreerd en gereguleerd gedrag neemt toe. En zo krijgt de cliënt niet alleen meer grip op de eigen stress, maar ook op het eigen leven.

 

Daniel Siegel:

Peter Levine: http://www.youtube.com/watch?v=L0PsQFoz48g

Wat een deelnemer erover zegt:

Somatic Experiencing en Leadership Embodiment vormen voor mij een waardevol duo. Het zijn eenvoudige maar krachtige methoden, die op milde wijze ons zelfgenezend vermogen aanspreken. SE leerde me het contact met mijn lichaam op een veilige manier te herstellen; LE gaf me de ervaring dat ik met een gerust hart de wereld in kan. Ik heb praktische handvatten gekregen om spanningen in mijn systeem te reguleren en kan de regie opnieuw in handen nemen als ik uit balans raak, waardoor stress en trauma niet langer mijn dagelijks leven bepalen. Ik ben elke dag dankbaar voor de vrijheid die me dat geeft.  Agnes.

Somatic Experiencing (SE) is een lichaamsgerichte therapievorm gericht op het verwerken van trauma (PTSS of Ontwikkelingstrauma). Ontwikkeld door Peter Levine, die ontdekte waarom dieren in het wild zelden getraumatiseerd raken. Dieren laten de lading van stress of een overlevingsreactie snel weer los. Bij mensen, raakt traumatische stress eerder ‘gefixeerd’ in het lichaam. Somatic Experiencing herstelt de lichamelijke veerkracht en helpt om oude spanning in het lijf alsnog los te laten. Het natuurlijk evenwicht verbetert en de trauma symptomen nemen af of verdwijnen.

Sybren Post

    

Leadership Embodiment (LE) is een methode voor innerlijk leiderschap in het moment en het reguleren van je eigen staat van zijn. Het is ontwikkeld vanuit Aikido, een japanse vechtkunst en mindfulness door Wendy Palmer. Het geeft simpele diepgaande methoden om aan de hand van houding, ademhaling en focus onze staat van zijn positief te beinvloeden. Zo kunnen we effectiever omgaan met uitdagende situaties.

Anouk Brack

 

Meer informatie over de workshop: Leadership Embodiment en Somatic Experiencing

 


[1] In an Unspoken Voice, How the Body Releases Trauma and Restores Goodness, Peter A. Levine, 2010. Vertaald en Uitgegeven onder de titel: De Stem van je Lichaam

[2] Mindsight, De Psychologie van het nieuwe bewustzijn, Daniel Siegel, 2010